Tydzień mózgu – jak wpływa alkohol na mózg i układ nerwowy?

Nie od dziś wiadomo, że alkohol jest środkiem psychoaktywnym, który ma negatywny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy, a tym bardziej mózg człowieka. Z okazji tygodnia mózgu warto o tym przypomnieć – jak wpływa alkohol na mózg i układ nerwowy?

Mianem substancji psychoaktywnej określa się środki chemiczne powodujące zmianę samopoczucia oraz odbioru rzeczywistości. Ważne przy nazwaniu ich środkami psychoaktywnymi jet też to, iż ich zażycie niesie ze sobą ryzyko uzależnienia. Najbardziej rozpowszechnioną substancją psychoaktywną jest alkohol. Spożywany był od zawsze, jednak jego szkodliwość bardziej poznano dopiero w XIX wieku.

Spożywanie alkoholu wywołuje konsekwencje zdrowotne w postaci uszkodzeń wielu układów w organizmie człowieka, w tym układu nerwowego. Wśród powikłań występują m.in.:

• polineuropatia – schorzenie polegające na uszkodzeniu wielu nerwów obwodowych: czuciowych bądź ruchowych;
• miopatia alkoholowa postępujący zanik mięśni spowodowany długotrwałym spożywaniem alkoholu. Objawia się bólem, traceniem czucia, częstymi, krótkotrwałymi skurczami;
• neuropatia wzrokowa – uszkodzenie nerwu wzrokowego mogące prowadzić do utraty widzenia. Najpierw występuje rozmyty obraz, później  niewyraźne barwy, może też wystąpić widzenie monochromatyczne;
• encefalopatia Wernickiego – objawy natury neurologicznej, takie jak oczopląs, podwójne widzenie, niekontrolowane ruchy gałki ocznej, dezorientacja. Mogą one prowadzić do utraty świadomości, omdleń;
• udary mózgu.

Jak dokładnie alkohol wpływa na mózg? Zamazany obraz, problemy z mową i poruszaniem się, luki w pamięci czy spowolniona reakcja to tylko niektóre, „delikatne” skutki. Nawet umiarkowane spożywanie prowadzi do przemijających bądź trwałych uszkodzeń. Na ich stopień wpływa wiele czynników, m.in. ilość spożytego alkoholi, wiek inicjacji, uwarunkowania genetyczne czy stan zdrowia. Nie sposób wymienić wszystkich konsekwencji uszkodzeń powodowanych alkoholem, poniżej przedstawiamy niektóre z nich:

1. Utrata świadomości bądź luki w pamięci –  może pojawić się po stosunkowo niewielkiej ilości alkoholu, zwłaszcza spożywanego szybko.
2. Kurczenie się mózgu – najsilniej kurczy się kora mózgowa, skupisko wyższych funkcji intelektualnych.
3. Deficyt tiaminy (witaminy B1) – powoduje ogólne osłabienie organizmu.
4. Zespół Wernickiego-Korsakowa – połączenie encefalopatii Wernickiego z psychozą Korsakowa.
5. Zaburzenia snu – badania pokazują, iż długotrwałe spożywanie alkoholu wpływa na skrócenie latencji fazy REM oraz fazy NREM. Może też wystąpić bezsenność

Najbardziej wyczulone na działanie alkoholu są: kora mózgowa, móżdżek, ośrodki pnia mózgu, jądra podwzgórza i jądra podkorowe. Długoterminowe spożywanie alkoholu powoduje stopniowe obrzmienie, wypełnianie się tłuszczem i zgrubienie wypustek komórek nerwowych. Dochodzi do stopniowego kurczenia się jąder komórkowych neuronów i ich powolnego rozpadu. Neurony powoli obumierają, a ich miejsce zajmuje płyn mózgowy i nieaktywna informacyjnie tkanka łączna, glej. Poszczególne obszary ośrodkowego układu nerwowego są w różnym stopniu narażone na uszkodzenie przez alkohol. Najwcześniej uszkodzeniu ulegają płaty czołowe mózgu, następnie skroniowe, ciemieniowe i potyliczne.

Klaudia Nieżurawska
Patrycja Zamożniak

Źródła:
B. t. Woronowicz, Uzależnienia. Geneza, terapia, powrót do zdrowia., Media Rodzina, ,Warszawa, 2009r.
J. Moskalewicz [red.], Alkoholizm i narkomania, tom 20, Polskie towarzystwo Psychiatryczne, Warszawa, 2007r.