Konflikty i nieporozumienia są naturalnym aspektem każdej relacji międzyludzkiej. Wynikają z różnorodnych poglądów i opinii na dany temat ukształtowanych w wyniku licznych doświadczeń i przeżyć, które dotykają każdego z nas. Podstawowym sposobem skutecznego rozwiązywania konfliktów i dojścia do porozumienia jest szczera rozmowa nastawiona na konstruktywny dialog umocniony umiejętnością wzajemnego wysłuchania wszystkich stron. Zażegnanie nieporozumień nie jest jednak oczywistym procesem. Poważne problemy z przyjęciem właściwej strategii pojawiają się m.in. w rodzinach borykających się z alkoholizmem.
Mechanizmy obronne
Osoby mierzące się z syndromem DDA mogą nieświadomie wynosić z domu rodzinnego negatywne schematy, a następnie powielać je w życiu dorosłym. Brak poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji, niejasność przyjętych w społeczeństwie norm i zasad oraz brak pozytywnych wzorców osobowych utrudnia, a nawet uniemożliwia wykształcenie zdrowej tożsamości, poczucia własnej wartości oraz zdolności do tworzenia trwałych i harmonijnych związków z innymi, przekładających się na umiejętność rozwiązywania konfliktów. Jednym z kluczowych problemów u osób z syndromem DDA jest konfrontacja z nerwowymi i stresującymi sytuacjami. W rodzinach alkoholowych niejednokrotnie stosuje się mechanizmy obronne, które są ukierunkowane przede wszystkim na omijanie problemów oraz udawanie, że wszystko jest w porządku.
Częstym schematem stosowanym w rodzinach alkoholowych jest zaprzeczanie. Rodzina za wszelką cenę stara się zataić problem, a zachowanie alkoholika usprawiedliwiać. Taka postawa stwarza idealne warunki do rozwijania się uzależnienia. Dziecko widząc taki wzorzec uczy się, że problem alkoholizmu należy ukrywać. Traktuje go jako rodzinną tajemnicę, której ujawnienie można uznać za zdradę. Przyzwyczaja się do unikania rozmów, bagatelizowania swoich emocji i obaw i ,,zamiatania pod dywan” przykrości i niejasności. Powoduje to, że człowiek w dorosłym życiu nie będzie otwarty na dyskusję, będzie wolał się podporządkować innym lub zareagować agresją w momencie powstania konfliktu, aby zakończyć szybko konfrontację.
Kłamstwa i manipulacje w życiu osób z syndromem DDA
Przytoczony wyżej przykład odnosi się także do stosowania kłamstw oraz manipulacji przez osoby z syndromem DDA. Konieczność zatajania przykrej rzeczywistości jest nierozerwalnie powiązana z przekazywaniem nieprawdy. Dzieci wychowujące się u boku alkoholika czując wstyd spowodowany problemami rodzinnymi uczą się kłamać. Zdarza się, że także w życiu dorosłym wolą uciec w kłamstwo, niż przedyskutować dany problem i dojść do konsensusu. Obawiają się poczucia wstydu, napięcia i reakcji drugiej strony.
Osoby z rodzin dysfunkcyjnych musiały w przeszłości tłumić gniew, przez co uważają w późniejszym czasie takie emocje za coś skomplikowanego i absolutnie niepożądanego. Z tego powodu żyją w przekonaniu, że dobry związek, to związek bez konfliktów. W sytuacji nerwowej są przerażone pojawieniem się gniewu i złości ze strony partnera, nawet jeśli te emocje są kontrolowane i nie stwarzają zagrożenia. Nie potrafią sobie poradzić z takimi sytuacjami, odczuwają silny stres i lęk, przez co mogą impulsywnie i nieadekwatnie zareagować. Nie mają doświadczenia we wspólnym rozwiązywaniu sporów, ani w odpowiednim rozładowywaniu napięcia i okazywaniu emocji.
Przeczytaj również: Kłamstwo i jego wpływ na relacje.
Zniekształcona rzeczywistość
Osoby z syndromem DDA posługują się strategią afirmacji braku. Polega to na interpretowaniu rzeczywistości poprzez swoje krzywdy i potrzeby, które w przeszłości nie były zaspokajane. W dorosłym życiu oczekują na bezwarunkową akceptację i czują się niezrozumiałe przez otoczenie. Odbierają w negatywny sposób sygnały z zewnątrz, nawet jeśli w rzeczywistości są oznaką życzliwości i szacunku. Potrafią interpretować uwagi nawet najbliższych osób jako atak i przejaw agresji, bądź wywyższania się. Nie są w stanie ze spokojem podejść do konfliktu i dążyć do jego racjonalnego rozwiązania, ponieważ ich odbiór rzeczywistości jest zniekształcony przykrymi doświadczeniami z dzieciństwa, związanymi z lękiem i poczuciem bezsilności.
Z powodu nieuporządkowanego i chaotycznego dzieciństwa, mają problem z wyznaczaniem swoich granic, a także respektowaniem granic innych osób. Pod wpływem stresu mogą impulsywnie zareagować naruszając czyjąś przestrzeń. Problem ten działa również w drugą stronę, kiedy przez lęk przed konfliktami pozwalają drugiej stronie na nieodpowiednie zachowanie. Niekiedy uważają, że lepiej jest przemilczeć pewne sprawy i się poddać, niż rozpocząć dyskusję, przedstawić swoje stanowisko i opowiedzieć o swoich odczuciach i spostrzeżeniach.
Czy można poradzić sobie z trudną przeszłością?
Osoby pochodzące z dysfunkcyjnych rodzin przez swoją trudną przeszłość mogą mieć poważne problemy w życiu dorosłym, które przekładają się na relacje, funkcjonowanie w szkole, pracy czy radzenie sobie z przeciwnościami losu. Konflikty są stresującym elementem życia każdego człowieka, jednak wszystkie problemy są do rozwiązania. Niemałą sztuką jest racjonalne podejście umożliwiające przeprowadzenie konstruktywnej wymiany zdań prowadzące do porozumienia. Osoby z syndromem DDA borykają się z trudnościami na tej płaszczyźnie z powodu braku odpowiednich wzorców.
Należy jednak pamiętać, że pojawienie się na świecie w rodzinie alkoholowej, nie może doprowadzić do automatycznego przyklejenia człowiekowi krzywdzącej łatki dziecka alkoholika. Nie mamy wpływu na to, w jakim środowisku się wychowywaliśmy, natomiast mamy wpływ na to, co w późniejszych etapach dorastania zrobimy ze swoimi doświadczeniami i w którym kierunku poprowadzimy swoje życie. W przejściu przez problemy, takie jak trudności z nawiązywaniem zdrowych relacji czy rozwiązywaniem konfliktów, mogą skutecznie pomóc sesje psychologiczne i terapeutyczne, z zwłaszcza terapia indywidualna i grupowa DDA.
Inne spojrzenie na sytuacje konfliktowe: Konflikt jako szansa na rozwój.
Katarzyna Pietrzycka
Źródła:
M. Powierza, Dorosłe Dzieci Alkoholików. Strategie radzenia sobie DDA z przeszłością, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wydział Filozofii Chrześcijańskiej Instytut Psychologii
D. Borodziuk, Życie dorosłych dzieci alkoholików, Uniwersytet w Białymstoku, parezja 2/2019(12)
L. Bobkowicz-Lewartowska, Związki partnerskie dorosłych dzieci alkoholików, Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 3, 115-128, 2013