26 czerwca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Walki z Narkomanią. Z tej okazji chcielibyśmy przybliżyć Wam temat uzależnienia od narkotyków. Zastanówmy się, czym tak właściwie są narkotyki? Dlaczego ludzie po nie sięgają? Dlaczego solidaryzujemy się dziś z osobami uzależnionymi od narkotyków?
Czym są narkotyki?
Narkotyki to jeden z rodzajów substancji psychoaktywnych, silnie oddziałujących na mózg. Powodują one różnorakie zmiany psychiczne, emocjonalne (m.in., euforię, zmianę postrzegania rzeczywistości, zaburzenia pamięci) czy fizyczne (podwyższenie ciśnienia tętniczego lub pobudzenie). Narkotyki dzielimy na:
- Opiaty;
- Kanabinole;
- Substancje psychostymulujące;
- Substancje halucynogenne;
- Lotne rozpuszczalniki.
Opiaty to wszelkie narkotyczne substancje wyrabiane z maku lekarskiego. Mamy tu między innymi morfinę, kodeinę, opium czy heroinę. Opiaty wchodzą też w skład większej grupy, zwanej opioidami, czyli wszystkimi substancjami wchodzącymi w interakcje z receptorami opioidowymi ( reagującymi na sygnały płynące z neuroprzekaźników przez aktywację białka G, katalizującego hydrolizę) w mózgu jednostki.
Kanabinole to substancje wytwarzane z pochodnych konopi bądź produkowane syntetycznie. W tej grupie mamy marihuanę (zawierającą dużą dawkę tetrahydrokannabinolu – THC), haszysz, olej haszyszowy oraz syntetyczne kanabinole, zazwyczaj w postaci tabletek.
Substancje psychostymulujące to między innymi kokaina, amfetamina tudzież jej pochodne. W tej grupie znajduje się również kofeina oraz teina, zawarte w kawie czy herbacie.
Wśród substancji halucynogennych wyróżnić możemy grzybki Psylocybe, kaktus Pejotl, Bieluń Dziędzierzawą, LSD czy ecstasy.
Lotne rozpuszczalniki to między innymi octany alifatyczne, benzen, ksylen, aceton, cykloheksan, tetrachlorek węgla, trichloroetylen, chlorek metylenu, które powszechnie występują w niektórych rozpuszczalnikach, farbach bądź aerozolach.
Program ONZ ds. kontroli spożycia narkotyków UNDCP ( United Nations Drug Control Programme) pokazuje, iż w ciągu roku 3,3-4,1% ludzi na świecie zażywa narkotyki. Wynik ten ma tendencje wzrostowe. Wszystkie rodzaje narkotyków zaburzają w mniejszym bądź większym stopniu funkcjonowanie psychiczne człowieka, nawet jednorazowe ich zażycie otwiera drogę do uzależnienia.
Dlaczego ludzie sięgają po narkotyki?
Powodów sięgnięcia po narkotyki jest wiele, nie sposób wszystkich wymienić. Jednakże do najczęstszych zalicza się wpływ społeczny, chęć ukojenia, chęć ucieczki czy też uniknięcia złego stanu emocjonalno-fizycznego.
Wpływ społeczny oddziałuje najsilniej na jednostkę, zwłaszcza w wieku dorastania. W tym właśnie czasie jednostka internalizuje zachowania czy postawy osób z otoczenia, rodziców, znajomych. Jeśli obracają się w towarzystwie dysfunkcyjnym od dzieciństwa, często występuje mechanizm społecznego dowodu słuszności, czyli przejmowanie zachowań osób dla danej jednostki ważnych. Taka osoba myśli „skoro inni to robią, to nie może to być złe, więc ja też będę to robił”. Dzięki temu człowiek zaspokaja potrzebę przynależności. Aspekt społeczny łączy się z aspektem psychicznym. Jeśli jednostka nie spełnia oczekiwań społeczeństwa, nie przestrzega swoistego etosu, czuje się źle, myśli bądź dawane jest jej do zrozumienia, że jest gorsza, niepasująca do reszty. To odrzucenie (w licznych przypadkach też ostracyzm) powoduje zły stan emocjonalny, ogromny smutek, niepewność i niskie poczucie własnej wartości. Osoby takie mają wrażenie, że są inne od wszystkich ludzi i nigdzie nie znajdą sobie miejsca. W takim wypadku sięgnięcie po narkotyki jest chęcią ukojenia trudnych emocji, chęcią ucieczki od bólu egzystencjalnego. Jeszcze innym powodem spróbowania narkotyków jest zwykła ludzka ciekawość a także ciągota do zakazanego. Ci którzy zażywają narkotyk, zwłaszcza po raz pierwszy, oczekują osiągnięcia stanu euforii, którego dotąd nie zaznali. I dostają to, czego chcieli, choć efekt ten jest chwilowy, a z każdym kolejnym razem coraz trudniej go osiągnąć.
Wiele osób swoje pierwsze narkotyki przyjęło będąc w okresie płodowym
To jest najtrudniejsze. Osoba zachodzi w ciąże i ma problem z używkami. Będąc w silnym uzależnieniu trudno jest zerwać z nałogiem z dnia na dzień. Czasami jest tak, że dana osoba jeszcze nie jest świadoma tego, że zaszła w ciążę i dalej praktykuje przyjmowanie narkotyków lub alkoholu. To sprawia, że substancje przenikają do płodu i przychodzi na świat uzależniony. Może to wpływać na rozwój dziecka. To sprawia, że dziecko w pierwszych dniach swojego życia doświadcza detoksykacji, a idąc dalej – ma większe skłonności do uzależnień.
Fazy rozwoju uzależnień od narkotyków.
- Faza wstępna – zwana konsumpcją towarzyską
- Faza ostrzegawcza – początki uzależnienia
- Faza krytyczna – uzależnienie w pełni rozwinięte
- Faza chroniczna – przewlekła, ostatnia faza uzależnienia
Warto przybliżyć zagadnienie samego uzależnienia. Jest to najprościej rzecz biorąc silna potrzeba zażywania danych substancji. Zwykle im dłużej się dostarcza narkotyk do organizmu tym więcej się ich przyjmuje ponieważ z czasem ciało uodparnia się na przyjmowaną wcześniej ilość. Osoba uzależniona ma bardzo silnie zmanipulowany umysł. Dlaczego? Ponieważ przestaje myśleć racjonalnie. Dominujący sygnał jaki wysyła wtedy człowiekowi, to ten by dostarczać odpowiednią ilość substancji psychoaktywnych i mieć je w zapasie. ’ Uzależniona jest nie tylko osoba spożywająca używki, ale również jej otoczenie (szczególnie rodzina), dlatego tak ważna jest umiejętność chronienia się. Trzeba jasno powiedzieć, że osoba uzależniona będzie wykazywała chęć leczenia się tylko pod dwoma warunkami. Albo prawnymi (mówimy tu o przymusowym leczeniu) albo w momencie, kiedy zacznie się bać o swoje życie, kiedy zostanie już z niczym i sama zacznie być zmęczona swoim nałogiem. W innych przypadkach nie poskutkują ani błagania ani groźby najbliższych. Należy pamiętać, że taka osoba nie niszczy tylko siebie ale również wszystko i wszystkich dookoła, dlatego najrozsądniejsze, co można zrobić to odciąć się, zmienić otoczenie. A przede wszystkim :
- Nie dawać komfortu spożywania środków psychoaktywnych dlaczego ? ano dlatego, że taka osoba nie ma motywacji żeby zmienić cokolwiek skoro ,, jej jest dobrze , ma wszystko co potrzebuje’’
- Nie usprawiedliwiać takich zachowań (mamy obecnie cały wachlarz strateg walki ze stresem, obniżonym stanem psychicznym. Jednak są to drogi trudne. Uzależnienie jest jedną z prostszych dróg okłamywania rzeczywistości, nie przyznawania się do własnych problemów, uciekania od rozwiązań)
- NIE SZUKAĆ WINY W SOBIE (jedyną osobą, która powinna być odpowiedzialna za swoje uzależnienie jest osoba uzależniona)
- NIE BYĆ NAD ODPOWIEDZIALNYM ( bardzo często w takich sytuacjach osoby żyjące z uzależnioną/ym czuje się nad odpowiedzialny czyli: ratujesz, chronisz, przejmujesz uczucia innych a w zamian czujesz : ogromne zmęczenie, przerażenie, niepokój) w konsekwencji osoba starająca się pomóc jest osłabiona a osoba uzależniona dalej nadużywa środków psychoaktywnych. Pamiętajcie, że od pomagania osobom uzależnionym jest TERAPEUTA UZALEŻNIEŃ.
- NIE POMAGAĆ FINANSOWO (nawet jeśli jest to osoba niepełnoletnia, nie należy w żaden sposób ułatwiać pozyskiwania substancji) Nawet jeśli będziemy czuli się z tym źle, powinniśmy mieć przekonane o tym, że jest to jedyna mądra pomoc jaką możemy zaoferować.
Edukacja, ale przede wszystkim wsparcie
Informując i edukując innych chcielibyśmy również wesprzeć osoby zmagające się z nałogiem. Doświadczenie to jest dla niektórych nawet trudne do wyobrażenia. Osoby, które wygrały walkę z nałogami i są czyste – mogą być wzorem, ale też źródłem wsparcia i zrozumienia. Osobom tym gratulujemy i trzymamy kciuki za dalszą walkę! Osobom, które zmagają się ze swoimi uzależnieniami, chcielibyśmy powiedzieć, że zwrócenie się o pomoc i rozpoczęcie walki jest ogromnym krokiem do przodu! Natomiast osobom, które jeszcze się po tą pomoc nie zgłosiły, życzymy, aby przełamali swój lęk i wstyd. Proszenie o pomoc nie jest wstydem, a oznaką dojrzałości dbania o siebie. Wszystkim osobom, które wspierają osoby uzależnione, ogromne brawa za Waszą siłę i wytrwałość we wspieraniu, a przede wszystkim byciu obok osób, które zmagają się z nałogami.
Klaudia Nieżurawska
Patrycja Zamożniak
Źródła:
https://www.kbpn.gov.pl/portal?id=112184 (dostęp 21.06.2021r.)
http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/51-alkohol-i-nauka/245-psychiczne-i-biologiczne-podloze-uzaleznien.html, [dostęp 22.06.2021r]
T.J. Wach, Profilaktyka i resocjalizacja nieletnich zagrożonych uzależnieniem od środków psychoaktywnych, Difin SA, Warszawa, 2014r.
A.J.Twerski, Uzależnione myślenie. Analiza samooszukiwania, Wydawnictwo Jacek Santorski & CO, Warszawa, 2001r.