W polskim prawie istnieje szereg instrumentów, którymi dysponują organy i instytucje państwowe, aby zapewnić poszkodowanym ochronę przed ich oprawcami. Jednym z tych instrumentów jest procedura „Niebieskie Karty”, której początki sięgają roku 1997.
Czym jest Niebieska Karta?
Niebieska Karta to nazwa procedury, która zgodnie z definicją ustawową jest „ogółem czynności organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty i ochrony zdrowia, w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie”. Jest to więc coś więcej niż sam dokument i zakłada szeroko zakrojone działania wielu organów.
Powodem stworzenia procedury „Niebieskie Karty” było utworzenie narzędzi mających na celu monitorowanie i zwalczanie przemocy w rodzinie. Co ważne, założenie takiej karty nie jest równoznaczne z wszczęciem postępowania karnego, może jednak posłużyć do celów dowodowych.
W procedurze zakładania „Niebieskiej Karty” uczestniczy kilka organów, przede wszystkim Policja, ale także organy oświatowe, czy jednostki organizacyjne pomocy społecznej.
Podstawą prawną dla całej procedury są przede wszystkim dwa akty prawne: ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. 2021 r. poz. 1249) oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. 2011 r. Nr 209 poz. 1245).
Jak wygląda zakładanie Niebieskiej Karty?
Podstawą do wszczęcia procedury jest podejrzenie istnienia przemocy w rodzinie, a całość procesu można podzielić na kilka poszczególnych etapów.
Etap 1: Organ, który uzyskał informację, iż dana osoba może być osobą, wobec której stosowana jest przemoc domowa, wypełnia formularz „Niebieska Karta-A”. Wszczęcie takiej procedury nie jest uzależnione od zgody osoby poszkodowanej i nie wymaga jej obligatoryjnej obecności (choć jest ona wskazana). Formularz ten zawiera dane osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą domową, a także dane osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc domową oraz opis konkretnych czynów wymierzonych w osobę pokrzywdzoną. Osobie, która jest dotknięta przemocą, wydawany jest wypełniony formularz „Niebieska Karta-B”, który zawiera opis jej praw i wskazanie miejsc, gdzie może udać się po pomoc.
Etap 2: Po wypełnieniu formularza „Niebieska Karta-A” zostaje on przekazany do przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego w ciągu 7 dni. Natomiast przewodniczący w ciągu 3 dni przekazuje go do członków zespołu interdyscyplinarnego.
Etap 3: Na posiedzenie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej zostaje zaproszona osoba, wobec której istnieje podejrzenie, że jest ofiarą przemocy domowej i w jej obecności wypełniany jest formularz „Niebieska Karta-C” (wyjątek: nie zaprasza się dzieci). Komisja zaprasza także osobę, która jest podejrzana o stosowanie przemocy i w jej obecności wypełniany jest formularz „Niebieska Karta-D”.
W formularzu „Niebieska Karta-C” zawarty jeszcze szczegółowy opis sytuacji rodzinnej, ekonomicznej i zawodowej osoby, która może być ofiarą przemocy w rodzinie oraz opracowywany jest indywidualny plan pomocy, który może się opierać na skierowaniu do odpowiednich instytucji i placówek, zaplanowaniu wizyt u specjalistów, czy poinformowaniu o przysługujących formach wsparcia finansowego. W formularzu zaznaczane są także działania jakie ma podjąć zespół interdyscyplinarny, aby usunąć skutki stosowania przemocy i zapobiec występowaniu przemocy w przyszłości.
Na tym etapie, w przypadku stwierdzenia, że osoba, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc domową, jest uzależniona od alkoholu, zostaje skierowana do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.
Dodatkowo w przypadku stwierdzenia kolejnych zdarzeń powiązanych z przemocą domową wypełniane są nowe formularze, które następnie przekazuje się do zespołu interdyscyplinarnego.
Etap 4: Procedura zostaje zakończona, kiedy zostanie zrealizowany indywidualny plan pomocy, przemoc domowa ustanie lub nastąpi stwierdzenie bezzasadności prowadzenia dalszych działań.
Czym są zespoły interdyscyplinarne?
Zespołami dyscyplinarnymi, które odpowiadają w dużej mierze za realizowanie procedury „Niebieskie Karty”, są zespoły tworzone przez wójta (burmistrza/prezydenta), które mają na celu przeciwdziałać przemocy w rodzinie. W ich skład wchodzą przedstawiciele Policji, oświaty, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, ochrony zdrowia i organizacji pozarządowych. Zespoły takie mogą tworzyć specjalne grupy robocze, które odpowiadają za przeciwdziałanie przemocy w rodzinie w konkretnych przypadkach.
Podsumowując, Niebieska Karta jest przydatnym narzędziem dla ofiar przemocy domowej i warto z niego korzystać. Pozwala ona zapobiegać przemocy w rodzinie, bez potrzeby wszczynania długiego i skomplikowanego procesu karnego, który mimo wszystko zawsze pozostaje do dyspozycji, jeśli nie da się inaczej wyeliminować problemu przemocy w rodzinie.
Aby móc więcej się dowiedzieć o „Niebieskiej karcie”, zachęcamy do obejrzenia LIVE, zapisanego na naszym Facebook’u – kliknij tutaj.
Źródła:
https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/niebieska-karta-co-to-jest-konsekwencje-.la-.prawcy,502787.html, (dostęp: 25.07.2021 r.).
https://www.infor.pl/prawo/pomoc-spoleczna/przemoc-w-rodzinie/3040742,Niebieska-Karta-jak-dlugo-trwa-i-jak-dziala.html, (dostęp: 25.07.2021 r.).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U. 2011 r. Nr 209 poz. 1245).
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. 2021 r. poz. 1249).