Czym jest przemoc wobec dzieci?
Krzywdzenie dzieci to każde działanie lub bezczynność jednostek, instytucji lub społeczeństwa jako całości i każdy rezultat takiego działania lub bezczynności, który deprywuje równe prawa i swobody dzieci i/lub zakłóca ich optymalny rozwój.
D. Gil
Przemoc stanowi ogromny problem, tym bardziej, że często dotyka tych, którzy sami nie mają szans, aby się przed nią obronić — dzieci. Zależne od dorosłych muszą liczyć na ich opiekę i pomoc, aby mogły się rozwijać i dorastać. Niejednokrotnie ich podstawowe potrzeby, takie jak odpowiednie warunki do życia czy poczucie bezpieczeństwa nie są zaspokajane, na czym cierpi zarówno ich rozwój fizyczny jak i psychiczny.
Jakie są rodzaje przemocy, której dziecko może doświadczać?
Aby walczyć z przemocą wobec dzieci, należy wiedzieć, jakie formy może ona przybierać, a mogą to być:
● przemoc fizyczna — czyli wszelkiego rodzaju zachowania agresywne odnoszące się do ciała dziecka, powodujące lub niosące ryzyko uszkodzenia ciała poprzez np. bicie, popychanie, szarpanie, kopanie czy duszenie,
● przemoc psychiczna — jest najczęstszą i najtrudniejszą do udowodnienia formą przemocy. Wobec najmłodszych ma ona wywoływać lęk i powodować całkowite podporządkowanie się rodzicowi, przejawia się głównie w niedostępności emocjonalnej opiekuna, ignorowaniu potrzeb emocjonalnych dziecka, nie wyrażaniu uczuć, nieadekwatnych oczekiwaniach, wrogości, obwinianiu i odrzucaniu dziecka,
● przemoc seksualna — polega na wykorzystywaniu dziecka do zaspokajania własnych potrzeb seksualnych, dzieli się na zachowania z kontaktem fizycznym lub bez niego.
● zaniedbanie — to nie zaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka, zarówno fizycznych jak i psychicznych oraz nierespektowanie jego podstawowych praw przez rodziców lub opiekunów. Zdarzyć się może jeszcze przed narodzinami dziecka, kiedy matka nie zapewnia mu odpowiednich warunków do rozwoju przez brak dbałości o higieniczny tryb życia i przyjmowanie używek.
Badania pokazują, że przemoc stosowana wobec dzieci w środowisku domowym najczęściej ma charakter mieszany. Szkodliwe skutki ma dla najmłodszych również samo obserwowanie przemocy domowej.
Przeczytaj również: Światowy Dzień Sprzeciwu Wobec Bicia Dzieci.
Konsekwencje doświadczania przemocy w dzieciństwie.
Przemoc jest dla dziecka o tyle bolesna, że jej sprawcami najczęściej są rodzice i inne bliskie osoby, a usprawiedliwiana jest niejednokrotnie koniecznością wymierzenia dziecku kary i nazywana jedną z „metod wychowawczych”. Przemoc zaburza rozwój umysłowy, emocjonalny i społeczny. Prowadzi w wielu przypadkach do traumy. Krucha dziecięca psychika, która dopiero się kształtuje, jest przez nią narażona na wiele niekorzystnych skutków. Krótkotrwałe konsekwencje przemocy to m.in. chroniczny strach i lęk, tiki nerwowe, moczenie nocne, zaburzenia snu, kłopoty z koncentracją, problemy w szkole, agresja wobec rówieśników lub nadmierna uległość wobec nich.
Przemoc przynosi również konsekwencje długoterminowe, które wpływają na doświadczającą jej osobę w dorosłości, a są to głównie:
● trudności w wejściu w dorosłość, odcięciu się od wpływu środowiska, w którym osoba dorastała,
● kłopoty w nawiązywaniu relacji z innymi ludźmi, spowodowane np. nieświadomym tłumieniem emocji, nie umiejętnością wyrażania własnych uczuć i potrzeb ale także odczytywania ich u innych, brak zaufania w stosunku do innych ludzi,
● trudności w bliskich związkach, na które mają wpływ mechanizmy obronne stosowane w dzieciństwie,
● negatywny obraz siebie i świata, niska samoocena, poczucie winy i wstydu,
● zwiększone ryzyko zostania ofiarą lub sprawcą przemocy, powielanie wzorców z dzieciństwa, przejawianie agresji, kontroli i przemocy wobec innych osób,
● większe ryzyko uzależnienia,
● ryzyko zachowań autoagresywnych, samookaleczania a nawet samobójstwa,
● różnego rodzaju dolegliwości psychosomatyczne i trudności w radzenie sobie ze stresem,
● skłonność do depresji,
● bierność i apatia, szczególnie u ofiar zaniedbania.
Jak zapobiegać przemocy wobec dzieci?
Aby zapobiegać przemocy wobec dziecka należy znać jej objawy: specyficzne, takie jak ślady na ciele czy charakterystyczne choroby, ale także niespecyficzne: złe samopoczucie psychiczne, objawy psychosomatyczne, np. bóle głowy, bóle brzucha, moczenie. Pojedynczy objaw nie jest dowodem na to, że dziecko doświadcza przemocy, ale jeśli się on powtarza lub występuje ich kilka, przemoc jest bardzo prawdopodobna. Należy zwrócić uwagę na zachowanie dziecka, ale też opiekuna. Dziecko krzywdzone boi się go, ale też reaguje niepokojem na inne dorosłe osoby. Próby wytłumaczenia przez niego obrażeń na ciele wydają się również nieprawdopodobne. Opiekun podaje sprzeczne lub mało przekonujące wyjaśnienia lub ich odmawia, mówi o dziecku w negatywny sposób, poddaje je surowej dyscyplinie, często również nadużywa alkoholu lub narkotyków.
Zobacz także: Przemoc w rodzinie.
Pierwszym sposobem walki z przemocą wobec dziecka jest interwencja, umożliwiająca zatrzymanie przemocy i udzielenie dziecku pierwszej pomocy. Co należy zrobić?:
● nie pozostawać obojętnym — nawet jeśli mamy wątpliwości, czy sytuacja wiąże się z przemocą, podzielić się z kimś swoimi podejrzeniami,
● reagować tak szybko, jak to tylko możliwe, aby przerwać przemocowe zachowanie — im wcześniej nastąpi reakcja, tym konsekwencje dla dziecka będą mniejsze,
● powiadomić przedszkole lub szkołę, do której uczęszcza dziecko, porozmawiać z pedagogiem,
● powiadomić Ośrodek Pomocy Społecznej,
● wysłać pismo z opisem sytuacji do Sądu Rodzinnego, podając dane umożliwiające podjęcie interwencji, można zrobić to anonimowo,
● zawiadomić policję lub prokuraturę.
Kolejnym krokiem przeciwdziałania przemocy jest podjęcie przez specjalistów działań terapeutyczno-leczniczych, które mają na celu usunięcie lub zminimalizowanie doznanych urazów i krzywd i przeciwdziałanie ich długotrwałym skutkom, utrudniającym życie w dorosłości.
Ważną kwestią jest również profilaktyka i edukowanie w temacie przemocy, które mają szansę chociaż częściowo zapobiegać narastaniu tego zjawiska i uchronić dzieci przed jej doświadczaniem i negatywnymi konsekwencjami, które za sobą niesie.
Pomocne może być popularyzowanie wiedzy o samym zjawisku, sposobach rozpoznawania przemocy i wyrobieniu umiejętności przeciwstawiania się jej. W związku z tym zapraszamy na LIVE o 19:00 na naszym profilu na Facebook’u. Rozmawiać będą: Prezes Stowarzyszenia Widzących Więcej – Małgorzata Ciechanowska-Florczyk oraz pedagog – Anna Breguła.
Monika Romańczuk
Źródła:
Przemoc wobec dzieci. Specyfika pomocy dziecku krzywdzonemu, https://rops.krakow.pl/pliki/Polityka_spoleczna/Przemoc_pol_drzewowska.pdf, (dostęp 18.11.2021),
Przemoc w rodzinie – sytuacja osób doznających przemocy w rodzinie, https://www.parpa.pl/phocadownloadpap/Przeciwdzialanie/Przemoc%20w%20rodzi
nie%20-%20sytuacja%20osob%20doznajacych%20przemocy%20w%20rodzinie%20-%20broszura.pdf, (dostęp 18.11.2021),Małgorzata Czerkawska, Mikołaj Markiewicz, Przemoc wobec dzieci, dostęp: https://zsp1.piotrkow.pl/content/artykuly/files/przemoc/przemoc%20wobec%20dzieci.pdf, (dostęp 18.11.2021).