Czym jest asertywność?

Wiele osób chce zadowolić innych, zgadzając się na wszystko, o co zostaną poproszone. Przyznanie się do odmiennego zdania lub wyrażenie odmowy wydają się wręcz niewykonalne. Dla niektórych osób jedynym sposobem wyznaczenia swoich granic jest użycie siły. Reakcją zupełnie przeciwną do agresywnej jest asertywność. Wbrew powszechnym przekonaniom, asertywność nie ma nic wspólnego z egoizmem lub ignorancją. Postępując asertywnie dbamy o siebie i naszego rozmówcę, bowiem jest to zachowanie opierające się na wzajemnym szacunku. Wyjątkowo trudno jest słuchać i przyjmować poglądy innych osób. Niełatwe jest także dochodzenie do kompromisu i względnego zadowolenia obu stron. Świadomość własnych praw, a także znajomość technik asertywności, mogą pomóc w codziennym komunikowaniu się z ludźmi.

Asertywność to sztuka wyrażania naszych uczuć, myśli i potrzeb oraz dbania o przestrzeganie należnych nam praw bez naruszania praw innych osób. To umiejętność porozumiewania się z innymi ludźmi. To także sztuka przeciwstawienia się próbom wykorzystania, podporządkowania, manipulacji lub niestosownym żądaniom ze strony innych osób. Postawa asertywna pozwala zadbać o własne dobro bez poczucia winy.

Jak zachowuje się osoba asertywna?

Osoba asertywna dba o poszanowanie swoich praw bez naruszania praw i uczuć innych. Formułuje jasne wypowiedzi na temat swoich myśli, uczuć i życzeń. Uważnie słucha i potrafi to okazać. Jest otwarta i skłonna do negocjacji pod warunkiem, że jej prawa nie zostaną naruszone. Potrafi formułować prośby, a także odmówić nie umniejszając godności drugiej osoby. Umiejętnie przyjmuje krytykę i nie reaguje na nią atakiem. Postawę osoby asertywnej charakteryzuje stanowczość, empatia i otwartość. Jej ton głosu jest pozbawiony agresji i niepewności. Podczas rozmowy podtrzymuje kontakt wzrokowy i wykonuje spokojne gesty.

Jak zachowuje się osoba agresywna?

Osoba agresywna wyraża swoje myśli, uczucia i potrzeby. Od asertywnej różni się tym, że lekceważy wtedy prawa i uczucia rozmówcy. Często posługuje się sarkazmem i ironią. Atakuje, gdy coś dzieje się nie po jej myśli. Za wszelką cenę chce okazać swoją wyższość i nieomylność. Potrafi poniżać rozmówcę oraz wywoływać w nim poczucie winy. Jest tak skupiona na swojej racji, że nie chce słuchać wypowiedzi innych osób. Postawę osoby agresywnej charakteryzuje siła. Można ją dostrzec w chłodnym tonie wypowiedzi, sarkazmie, krzyku. Stojąc opiera ręce na biodrach i wykonuje nagłe ruchy. Wzrok może mieć obojętny. Bardzo często zaciska pięści lub używa palca, aby coś wskazać.

Co utrudnia bycie asertywnym?

negatywne przekonania na swój temat („jestem słaby”, „z niczym sobie nie radzę”),
oskarżanie samego siebie („to moja wina”, „to przeze mnie”),
przewidywanie najgorszego zakończeniasytuacji(„napewno stanie się najgorsze”, „to na pewno się nie uda”),
czarno-białe spojrzenie, czyli niezwracanie uwagi na alternatywne wyjścia z sytuacji,
rozpamiętywanie swoich błędów z przeszłości,
karanie siebie, gdy coś nie wyjdzie,
stawianie sobie wygórowanych lub nierealnych celów („zrobię to, jeśli wszyscy będą dla mnie mili”).

Czy asertywności można się nauczyć?

Tak. Asertywność jest zachowaniem społecznym, którego można się nauczyć. Nie jest to cecha osobowości, z którą przychodzimy na świat. Uczymy się jej w ramach zdrowych i rozwojowych relacji z innymi osobami. Brak warunków, w których moglibyśmy uczyć się asertywności nie oznacza jednak, że wszystko jest stracone. Istnieją specjalnie stworzone treningi i szkolenia, podczas których możemy nauczyć się niniejszej umiejętności. Równie skuteczna może być praca nad własną asertywnością podczas psychoterapii.

Umiejętność asertywności nie oznacza jednak, że zawsze musimy jej używać. Są sytuacje, w których inne reakcje mogą okazać się bardziej skuteczne. Asertywność jest postawą, w której potrafimy ocenić, kiedy powinniśmy z niej skorzystać.

Więcej o psychoterapii: Czym jest psychoterapia?

Jak być asertywnym?

wyrażaj swoje potrzeby i uczucia. Pozwól na to samo rozmówcy,
uszanuj prawo innych do odmienności poglądów, upodobań itp.,
dziel się pomysłami, ale nie udzielaj rad,
pamiętaj, że masz prawo odmówić, nawet jeśli nie spodoba się to rozmówcy,
zauważ, że każdy ma prawo do błędu lub zmiany zdania,
opisuj zachowanie osoby a nie osobę (np. „to było niemiłe zachowanie” zamiast „jesteś niemiły”),
nie obwiniaj się za to, że dbasz o swój komfort,
powstrzymaj się od impulsywnych i agresywnych reakcji w rozmowie. Daj sobie chwilę, aby ochłonąć.

Jak asertywnie odmówić?

Asertywna odmowa to krótkie stwierdzenie zawierające słowo NIE oraz informację, jak ma się zamiar postąpić. Może zawierać wyjaśnienie, to znaczy krótką informację o powodzie odmowy. Nie zawiera usprawiedliwień czy też tłumaczenia się. Wyrażana jest w sposób jasny, bezpośredni i wprost do osoby, której dotyczy. Brzmi stanowczo, ale nie jest atakiem na drugą osobę. Nie zawiera pretensji. Może również określać nasze oczekiwania wobec drugiej osoby.

Asertywność na co dzień – film.

Zapamiętaj:

asertywności można się nauczyć,
asertywność nie jest egoizmem a Ty dbasz o siebie posługując się tą umiejętnością,
masz prawo do własnego zdania,
możesz robić to, co chcesz, dopóki nie naruszasz praw i wolności innych osób.

Przeczytaj również: Kłopoty z rozwiązywaniem konfliktów.

mgr Justyna Żuk

Uniwersytet Warszawski

Bibliografia:

Fijewska M. (1992), Trening asertywności, Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia.

McKay M., Davis M., Fanning P. (2019), Sztuka skutecznego porozumiewania się, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Poprawa R. (2014),Asertywność. Główne założenia, zasady i procedury asertywnego radzenia sobie w życiu, Wrocław: Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Rosenberg W.B. (2016), Porozumienie bez przemocy. O języku życia, Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.