Całe życie można porównać do gry w teatrze. Każdego dnia wcielamy się w różne role społeczne – matka, ojciec, córka, syn, przyjaciel, uczeń, pracownik… Bardzo często zakładamy maski. Nie raz się zdarzyło, że na lekcji chciało nam się śmiać z jakiegoś powodu, ale trzeba było jednak zachować powagę, więc ukrywaliśmy swoje emocje pod „maską powagi”. Nierzadko u osób chorujących na zaburzenia psychiczne zakładanie maski jest codziennością, aby ukryć swoje cierpienie. Dzieje się to mimowolnie do pewnego momentu.
Role dzieci z rodzin alkoholowych
Dzieci wychowujące się w rodzinach dysfunkcyjnych często muszą szybciej dorosnąć, zająć się pijącym rodzicem lub rodzicami, młodszym rodzeństwem, a przede wszystkim sobą. Problemy dorosłych dzieci alkoholików w ich pełnoletnim życiu wiążą się także z rolami społecznymi, które odgrywały w rodzinie.
Bohater rodziny
Ta rola należy najczęściej do najstarszego dziecka. „Bohater rodziny” jest dzieckiem, które przynosi rodzinie dumę, poczucie wartości i sukces. Dorasta bardzo szybko, staje się odpowiedzialne, co sprawia, że rodzinie wydaje się, że osiągnęli sukces wychowawczy. Zajmuje się domowymi obowiązkami – gotowanie, sprzątanie, zakupy i opieka nad młodszym rodzeństwem. Dzieci przyjmujące tę rolę są opanowane, zaradne, pełne poświęcenia i gotowości do rezygnowania z własnych potrzeb. W ogólnej opinii wydaje się, że wyrastają na zaradnych młodych ludzi, w rzeczywistości są to zagubieni młodzi dorośli. Wchodzą w swoją dorosłość będąc niezadowolonym z siebie, z niskim poczuciem wartości i osamotnienia. Jest to skutek szybkiego przejścia w dorosłość, bez pełnego cyklu dorastania, przez co sprostanie wyzwaniom dorosłości jest trudne. Mają problemy z okazywaniem uczuć, tłumią i wypierają swoją złość na rodziców.
Wspomagacz
Jest to dziecko, któremu cechami jest najbliżej do współuzależnienia. Nadmiernie opiekuje się pijącym rodzicem lub rodzicami. Jest empatyczna i nieświadomie sprzyja rozwojowi uzależnienia. Bardzo często przyjmuje rolę opiekuńczą, stara się chronić pijącego przed negatywnymi skutkami picia alkoholu. Poszukuje powodów i tłumaczy uzależnionego, dlaczego nadużywa alkoholu. Picie rodzica lub rodziców zużywa sporą ilość jego energii.
Kozioł ofiarny lub czarna owca
Przeciwieństwem do roli „bohatera rodziny” jest „kozioł ofiarny”. Jest to dziecko, które najczęściej sprawia problemy wychowawcze, jest nieodpowiedzialne, staje się „obiektem”, dzięki któremu dorośli mogą odreagować i wylać na niego swój gniew i frustracje. Dziecko przyjmujące emocje rodziców odreagowują swoje trudności w słabej nauce, sięganiu po używki i środki psychoaktywne oraz autoagresję lub inne działania autodestrukcyjne. Najczęściej towarzyszą im emocje jak gniew i nienawiść do świata oraz ludzi za brak sprawiedliwości i szans na bycie dobrym, docenionym. Wobec rodziców i dorosłych często przyjmują postawę arogancką i bezczelną.
Dziecko maskotka lub błazen
Zadaniem „maskotki” jest dbanie o pozytywną atmosferę w rodzinie, rozładowywanie napięć zarówno między członkami rodziny jak i innych grupach społecznych. Dzieci te są lubiane, pozytywnie odbierane, uznawane za zabawne i wyluzowane. W rzeczywistości są to dzieci, które żyją w ciągłym lęku i napięciu. Rola ta obciąża dzieci psychicznie, trudno jest im sobie poradzić ze złością domowników, nie radzą sobie również w sytuacjach stresowych i podejmowaniu odpowiedzialnych decyzji – długi czas pozostają niedojrzałe emocjonalnie.
Niewidzialne dziecko
„Dziecko we mgle”; „aniołek”; „zagubione dziecko” – możemy spotkać się z różnymi określeniami tej roli dziecka z rodziny alkoholowej. Rola ta przynależy do dzieci o wysokiej wrażliwości i niskiej odporności psychicznej. Są to dzieci, które są wycofane społecznie, nie lubią wychodzić przed szereg, izolują się od problemów rodzinnych. Dzieci te nie sprawiają trudności wychowawczych, są uznawane za nieśmiałe. Wyrastają na osoby, którym trudno jest nawiązać relacje uczuciowe, mają niskie poczucie wartości i czują się osamotnione.
Role dzieci z rodzin alkoholowych są nieświadomą reakcją
Wyżej opisane role dzieci z rodzin alkoholowych są nieświadomą reakcją dzieci próbujących sobie poradzić z trudnymi sytuacjami w domu. Przyjmowane role mogą się zmieniać wraz z wiekiem lub rozwojem sytuacji w rodzinie. Dziecko może również spełniać kilka ról na raz. Niestety DDA wkraczające w dorosłe życie, odchodzące z domu rodzinnego, „zabiera” ze sobą przyjęte role, ponieważ stają się częścią ich osobowości. Pomimo, że wydostają się z rodzinnych problemów, to pełnią swoje role w środowisku rówieśniczym, pracy lub związku partnerskim, co jest skutkiem wchodzenia w toksyczne związki.
Jednak warto zauważyć, że dzieci wychowujące się w rodzinach dysfunkcyjnych nie są na straconej pozycji. Nie u każdej osoby rozwinie się syndrom DDA i DDD. Nawet jeśli spotkały się one z trudnościami w domu i wkroczyły w dorosłość z bagażem doświadczeń jest dla nich szansa na lepsze życie. Psychoterapia indywidualna, grupowa oraz grupy wsparcia odgrywają istotną rolę w życiu każdego, kto odczuwa dyskomfort psychiczny.
Chciałbyś się podzielić z nami swoimi spostrzeżeniami lub doświadczeniami? A może masz problem i chciałbyś po prostu z kimś porozmawiać? Napisz do nas: wsparcie@widzewiecej.pl. Wszystkie nadesłane wiadomości traktujemy poważnie i do tworzenia odpowiedzi na Wasze problemy angażujemy odpowiednich specjalistów.
Anna Breguła
Źródła:
G. Polok, Rozwinąć skrzydła, KAGA-DRUK, Katowice 2014