Ryzykowne zachowania seksualne w kontekście osób pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych 

Wychowanie w domu, w którym występuje problem alkoholowy stanowi mocny predykator występowania różnorodnych zaburzeń sfery seksualnej w dorosłości. Alkoholizm jest chorobą rodzinną. Cierpi nie tylko osoba uzależniona, ale także współuzależniony małżonek/małżonka. Przede wszystkim cierpią jednak dzieci – wychowywane w atmosferze niepokoju, braku bezpieczeństwa, naprzemiennej miłości i nagłego odrzucenia, stresu i braku stabilizacji. W dorosłym życiu narażone są na różnego rodzaju problemy w sferze seksualnej. Ważnym aspektem są zaburzenia psychosomatyczne, jak np. jak pochwica czy zaburzenia erekcji. Znamienne są również trudności z budowaniem życia partnerskiego z drugą osobą, ale możliwe jest też występowanie ryzykownych zachowań seksualnych u osób pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych.

Ryzykowne zachowania seksualne – czyli jakie?

Istnieje mnogość definicji pojęcia ryzykownych zachowań seksualnych. Na potrzeby niniejszego artykułu posłużę się najbardziej intuicyjnym rozumieniem tego pojęcia. Pod nazwą tą de facto kryją się wszelkie zachowania seksualne stanowiące ryzyko uszkodzenia ciała czy utraty zdrowia, a w skrajnych przypadkach, nawet i życia. Oprócz aspektu fizycznego, należy także zwrócić uwagę na kwestię dojrzałości psychoseksualnej. Deficyty w tym zakresie stanowią niewątpliwy czynnik ryzyka podejmowania niebezpiecznych zachowań seksualnych. W tym wypadku zachowania te stanowią ryzyko dla zdrowia psychicznego jednostki. Podejmowanie takich zachowań ma na celu poradzenie sobie z wyrażaniem trudnych emocji, agresji czy złości, neutralizowaniem napięcia, budowaniem poczucia własnej wartości, nawiązywaniem relacji społecznych poprzez przemoc, okrucieństwo czy przeciwnie – uległość i posłuszeństwo. Ponadto demonstracja takich zachowań sprzyja zaburzonemu budowaniu postrzeganego statusu społecznego osoby, autorytetu i poczucia władzy, dominacji i kontroli – aspektów rażąco zniszczonych w czasie dzieciństwa osoby pochodzącej z rodziny dysfunkcyjnej. 

Dzieciństwo w dysfunkcyjnej rodzinie a późniejsze relacje

Większość wzorców postępowania w dużej mierze „wynosi się z domu”. W normalnie funkcjonującej rodzinie kształtowane są względnie zdrowe, adaptacyjne wzorce seksualności, związków i relacji międzyludzkich. W rodzinach dysfunkcyjnych, modelowanie i przekazywanie funkcjonalnych wzorców od rodziców do dziecka jest zaburzone. Rzutuje to cieniem na późniejsze relacje osoby, która otrzymywała w dzieciństwie negatywne przekazy odnośnie seksualności. Ponadto, osoby takie nie mają „wszczepionych” stabilnych wzorców kobiecości i męskości. Nie zaznały one także poczucia bezpieczeństwa, będąc stale narażonymi na labilność emocjonalną rodziców. Powoduje to, że często nie potrafią połączyć w jedną całość aspektu emocjonalnego i seksualnego relacji intymnych. Mówiąc prościej — odgórnie zakładają, że jeśli jest im z kimś dobrze w łóżku, to lepiej się nie odsłaniać. Nie chcą wpuszczać tej osoby do swojego świata wewnętrznego i angażować się (osoba ta pełnić ma jedynie funkcję partnera seksualnego). I vice versa — nawiązując z kimś głębszą, bliższą relację, nie widzą w tej osobie potencjalnego partnera seksualnego. Skutkuje to brakiem więzi emocjonalnej pomiędzy partnerami seksualnymi, co prowadzi do ryzykownych zachowań seksualnych — promiskuityzmu. 

Może Cię zainteresować: Syndrom DDA a relacje romantyczne.

Brak edukacji seksualnej i jej konsekwencje

Innym problemem jest też niska świadomość odnośnie potrzeb płci przeciwnej, a także brak narzędzi komunikacyjnych niezbędnych do rozwiązywania sytuacji konfliktowych. Brak lub utrata potrzeb seksualnych może bezpośrednio wywodzić się z rodzinnego domu, gdzie seks traktowano jako temat tabu, lub nawet coś wstydliwego, brudnego, niepoprawnego. Konsekwencje braków w edukacji seksualnej dzielimy na:

• psychiczne – zahamowanie lub rozhamowanie seksualne, wstyd, poczucie winy, bariery psychiczne odnośnie życia seksualnego, poczucie zbrukania,
• fizyczne, m.in. choroby przenoszone drogą płciową czy niechciana ciąża, wynikające z braku wiedzy odnośnie skutecznych metod antykoncepcji. 

Przenoszenie uzależnienia

Kolejnym aspektem jest zjawisko przenoszenia uzależnienia. Wychowując się z rodzicami alkoholikami, dorosłe dzieci często same popadają w nałóg alkoholowy lub narkotykowy. W końcu to jedyny wyniesiony z domu sposób na radzenie sobie z problemami. Zakrapiane imprezy, częsty stan upojenia alkoholowego bądź częste używanie substancji psychoaktywnych sprzyja podejmowaniu ryzykownych zachowań seksualnych. Zanik trzeźwego myślenia i kontroli nad sytuacją, w połączeniu z np. rozwiązłością seksualną może sprawić, iż człowiek pochodzący z rodziny dysfunkcyjnej będzie podejmował kontakty seksualne z nieznanymi osobami lub więcej niż jedną na raz. Może też zapominać o środkach zabezpieczających. Ponadto, osoby uzależnione od alkoholu lub narkotyków, stanowią grupę podwyższonego ryzyka podejmowania kontaktów seksualnych o charakterze prostytucji lub sponsoringu. Ryzyko to dodatkowo potęgują typowe dla osób pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych zaburzenie wartości moralnych, obrazu siebie i poczucia własnej wartości, nieufność i przedmiotowe czy nawet czysto fizjologiczne traktowanie seksu. 

Uzależnienie od adrenaliny

Wysoce niekorzystnym zjawiskiem u osób pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych jest łatwo obserwowalne uzależnienie od stresu, adrenaliny. Wzrastając w atmosferze przewlekłego stresu, niepokoju, dziecko mimowolnie uzależnia się od podwyższonego poziomu kortyzolu (hormonu stresu) i adrenaliny. Ten podwyższony poziom staje się dla niego niejako poziomem domyślnym. Po latach, osiągając wymarzoną stabilizację, odzywa się u takiej osoby głód stresu, szukanie na siłę powodów do kłótni, awantur. W obliczu poczucia znudzenia zdradza, szuka doznań pod postacią krótkotrwałych relacji seksualnych z obcymi osobami. Eksperymentuje z ryzykownymi zachowaniami seksualnymi, zdarza się też, iż podejmuje kontakty seksualne o charakterze przemocowym, grożące uszczerbkami na zdrowiu. 

Więcej na ten temat: Uzależnienie od adrenaliny u osób z syndromem DDA.

Co może pomóc osobie z pochodzącej z rodziny dysfunkcyjnej, która podejmuje ryzykowne zachowania seksualne?

Wpływ pochodzenia z rodziny dysfunkcyjnej jest wielopłaszczyznowy i uderza w niejeden aspekt codziennego życia. Przedstawione czynniki ryzyka podejmowania niebezpiecznych kontaktów seksualnych oraz ryzykownych praktyk w zakresie funkcjonowania seksualnego to tak naprawdę tylko wierzchołek góry lodowej. Kombinacji problemów jest mnóstwo, poszczególne naruszone aspekty funkcjonowania nawarstwiają się i krzyżują, czego efekty mogą być opłakane w skutkach. Należy pamiętać, że terapia osób pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych w znacznym stopniu pomaga polepszyć funkcjonowanie jednostki oraz uczy adaptacyjnych wzorców funkcjonowania. Koniecznym także jest wsparcie partnerskie osoby bliskiej. Przechodząc przez ogrom trudności związanych z wychowaniem w domu alkoholowym, nie można się dziwić, iż osoby pochodzące z rodzin dysfunkcyjnych wykazują zaburzenia w sferze seksualnej. Zrozumienie, cierpliwość, troska, otwartość i chęć pomocy ze strony partnera jest w tym wypadku nieoceniona.